حبيب الله الهاشمي الخوئي

77

منهاج البراعة في شرح نهج البلاغة

العاقل لا يطلق لسانه إلَّا بعد مشاورة الرّويّة ومؤامرة الفكر ، والأحمق تسبق حذفات لسانه وفلتات كلامه على مراجعة فكره ومماخضة رأيه ، فكانّ لسان العاقل تابع لقلبه ، وكانّ قلب الأحمق تابع للسانه ، وروي عنه عليه السّلام هذا الكلام بلفظ آخر وهو : قلب الأحمق في فيه ، ولسان العاقل في قلبه . الترجمة زبان خردمند دنبال دل اوست ، ودل نابخرد دنبال زبان اوست . سيد رضى رحمه الله در شرح اين جمله فرموده : اين بيان علي عليه السّلام از معاني مبتكر وشگفتآور وارجمند است ، ومقصود اينست كه خردمند لب بسخن نگشايد ودم برنياورد مگر پس از اين كه در دل سخن خود را بسنجد وبا عقل وخرد آنرا در ميان نهد وسفته كند ، ولي نابخرد نسنجيده زبان پرانى كند وبىاختيار از چاك دهانش كلمات ناهموار بيرون ريزد وسخنش بر تدبير وسنجش نظرش پيشى گيرد ، باين نظر گويا زبان خردمند دنبال دل أو قرار دارد أول فكر ميكند وبعد سخن مىگويد ، وگويا دل نابخرد وأحمق در پس زبان اوست كه ناسنجيده سخن مىگويد ، وأين سخن بتعبير ديگر هم از آن حضرت روايت شده كه : دل أحمق در دهان اوست ، وزبان خردمند در دل أو است . زبان خردمند اندر پس دل از اين رو نگويد سخنهاى باطل سخنهاى باطل ز أحمق تراود كه پشت زبان قلب أو هست كامل الأربعون من حكمه عليه السّلام ( 40 ) وقال عليه السّلام - لبعض أصحابه في علَّة اعتلَّها - : جعل الله ما كان من شكواك حطَّا لسيّئاتك ، فإنّ المرض لا أجر فيه ، ولكنّه